<\/p>\n
Na czyj koszt z\u0307yjemy? Czyim kosztem uprawiamy sztuke\u0328? Kto musia\u0142 oddac\u0301 sko\u0301re\u0328, kos\u0301ci i z\u0307ycie dla dobra kultury? Tatiana Czekalska i Leszek Golec nie stawiaja\u0328 tych pytan\u0301 w konteks\u0301cie wyzysku cz\u0142owieka przez cz\u0142owieka. Mie\u0328dzyludzki wyzysk to tylko wierzcho\u0142ek piramidy mie\u0328dzygatunkowej przemocy, na kto\u0301rej ufundowana jest nasza wiara, nadzieja i mi\u0142os\u0301c\u0301 \u2013 zw\u0142aszcza mi\u0142os\u0301c\u0301 w\u0142asna.<\/p>\n
Na wystawe\u0328 Czekalskiej i Golca sk\u0142ada sie\u0328 kolekcja artefakto\u0301w, kto\u0301re artys\u0301ci stworzyli z surowco\u0301w wto\u0301rnych. Przedmiotem artystycznego recyklingu sa\u0328 tu materialne s\u0301wiadectwa kultu religijnego: dewocjonalia, szaty liturgiczne, teologiczne ksie\u0328gi. Praktyka recyklingu jest zas\u0301 nie tylko manifestacja\u0328 ekologicznej postawy autoro\u0301w, lecz przede wszystkim mechanizmem s\u0142uz\u0307a\u0328cym rewizji wartos\u0301ci, na kto\u0301rych ufundowana jest nasza kultura. Rewizja polega na propozycji spojrzenia na te fundamenty z innej perspektywy; opuszczamy antropocentryczne uniwersum i patrzymy z punktu widzenia tych, kto\u0301rych umies\u0301cilis\u0301my poza jego granicami. Patrzymy z perspektywy s\u0142oni, pso\u0301w, ciela\u0328t, moli, ma\u0142z\u0307y, paja\u0328ko\u0301w i czerwi.<\/p>\n
W cieniu kryzysu klimatycznego two\u0301rczos\u0301c\u0301 Czekalskiej i Golca zdaje sie\u0328 wpisywac\u0301 w trwaja\u0328cy zwrot ekologiczny, kto\u0301ry od kilku lat wykonuje s\u0301wiat sztuki. Moz\u0307na tez\u0307 powiedziec\u0301 inaczej; to s\u0301wiadomos\u0301c\u0301 spo\u0142eczna wpisuje sie\u0328 teraz w dyskurs, kto\u0301ry artys\u0301ci rozwijali na d\u0142ugo, zanim widmo katastrofy zmusi\u0142o nas do podje\u0328cia krytycznego namys\u0142u na temat relacji mie\u0328dzy tym, co ludzkie i tym, co nie-ludzkie. Tymczasem Tatiana Czekalska i Leszek Golec, para w z\u0307yciu i sztuce, dzia\u0142aja\u0328 razem od 1996 roku \u2013 i tak samo d\u0142ugo wypowiadaja\u0328 sie\u0328 w posthumanistycznym duchu. Kto jednak chcia\u0142 dyskutowac\u0301 o posthumanizmie w latach 90., na dwie dekady zanim termin antropocen sta\u0142 sie\u0328 popularnym hasztagiem i wszed\u0142 do je\u0328zyka potocznego? Czekalska i Golec tworzyli prace z kociej siers\u0301ci, wystawy z udzia\u0142em koto\u0301w i dla koto\u0301w, dla owiec i muszek owoco\u0301wek, rzez\u0301by dla paja\u0328ko\u0301w. Dzis\u0301 ich pole zainteresowan\u0301 znajduje sie\u0328 blisko centrum dyskursu. Kiedys\u0301 znajdowa\u0142o sie\u0328 na marginesie publicznej debaty. To nie sztuka Golca i Czekalskiej sie\u0328 zmieni\u0142a, lecz s\u0301wiat; artys\u0301ci zajmuja\u0328 od lat konsekwentnie te same pozycje. Ich postawa nie kszta\u0142towa\u0142a sie\u0328 w reakcji na przepowiednie katastrofy, lecz mia\u0142a zawsze charakter etyczny.Aktualne narracje ekologiczne i posthumanistyczne artyku\u0142owane sa\u0328 w cze\u0328sto w tonie, kto\u0301ry rezonuje z dyskursem religijnym. W tym uje\u0328ciu pe\u0142zaja\u0328ca katastrofa ekologiczna, topnienie lodowco\u0301w, kto\u0301rych wody zaleja\u0328 ludzkie uniwersum niczym biblijny potop, uwolnione z wiecznej zmarzliny archaiczne wirusy, susze, ulewy i huragany to plagi, kto\u0301re spadna\u0328 na ludzkos\u0301c\u0301 jako kary za wyste\u0328pki przeciw naturze. Jez\u0307eli jest jeszcze jakas\u0301 nadzieja na zbawienie, to w zbiorowym z\u0307alu za grzechy, pokucie i ascezie, wyrzeczeniu sie\u0328 plastikowych torebek i jednorazowych s\u0142omek, piele\u0328gnowaniu rytua\u0142o\u0301w segregacji s\u0301mieci, trzymaniu s\u0301cis\u0142ego postu, zw\u0142aszcza jez\u0307eli chodzi o produkty pochodzenia zwierze\u0328cego.<\/p>\n
Potrzeba ograniczania konsumpcji i rabunkowej eksploatacji zasobo\u0301w planety jest oczywista, ale Czekalska i Golec znajduja\u0328 sie\u0328 w swoich rozwaz\u0307aniach gdzie indziej i o krok dalej. Dokonuja\u0328 inspiruja\u0328cego odwro\u0301cenia poje\u0328c\u0301. Zamiast rozwijac\u0301 religijny wymiar ekologii, przygla\u0328daja\u0328 sie\u0328 posthumanistycznemu wymiarowi religii. Przygla\u0328daja\u0328 sie\u0328 jej artefaktom. Pokazuja\u0328 nam ksie\u0328gi wiary, nie po to jednak abys\u0301my je ponownie przeczytali, lecz bys\u0301my dotkne\u0328li \u2013 przynajmniej mys\u0301la\u0328 \u2013 oprawy wykonanej ze sko\u0301ry zdartej z pachwiny ciele\u0328cia, szes\u0301ciomiesie\u0328cznego krowiego dziecka; trudno sobie wyobrazic\u0301 delikatniejsza\u0328 w dotyku materie\u0328. Przynosza\u0328c na wystawe\u0328 ro\u0301z\u0307aniec, licza\u0328 per\u0142y pochodza\u0328ce z hodowlanych ma\u0142z\u0307y, kto\u0301re \u201epos\u0301wie\u0328ci\u0142y sie\u0328\u201d dla wykonania tego dewocjonalium. Per\u0142owe paciorki ro\u0301z\u0307an\u0301ca prowadza\u0328 zas\u0301 do krucyfiksu, wyrzez\u0301bionego w s\u0142oniowej kos\u0301ci; oto przedstawienie ofiary cie\u0328te jest w ciele innej ofiary. Uz\u0307ywane katolickie szaty liturgiczne artys\u0301ci rozwaz\u0307aja\u0328 jako pokarm dla moli. Do ksie\u0328z\u0307owskiej piuski sypia\u0328 (wegetarian\u0301ska\u0328) karme\u0328 dla zwierza\u0328t domowych, a muszki owoco\u0301wki zapraszaja\u0328 na wystawe\u0328, by wzie\u0328\u0142y udzia\u0142 w uczcie z rajskiego jab\u0142ka. Artysto\u0301w interesuja\u0328 palimpsesty, kto\u0301re w kartach s\u0301wie\u0328tych teksto\u0301w z\u0307\u0142obia\u0328 owady, zas\u0301 obrazy religijne i teologiczne tomy, wykorzystuja\u0328 jako po\u0301\u0142ki i postumenty podtrzymuja\u0328ce artefakty s\u0142uz\u0307a\u0328ce ochronie wszelkiego z\u0307ycia w jego najskromniejszych przejawach.<\/p>\n
Artys\u0301ci traktuja\u0328 przedmioty kultu jako ready-mades<\/em>? Ryzykowna operacja w kraju \u201edobrej zmiany\u201d, w kto\u0301rym konserwatys\u0301ci tak cze\u0328sto pro\u0301buja\u0328 inscenizowac\u0301 i instrumentalizowac\u0301 konflikt mie\u0328dzy tradycja\u0328 a szacunkiem dla nie-ludzkiego z\u0307ycia. Warto jednak to ryzyko podja\u0328c\u0301, by wyjs\u0301c\u0301 poza zakle\u0328ty kra\u0328g bana\u0142o\u0301w powtarzanych w sporach o relacje cz\u0142owieka z natura\u0328. W tych sporach w roli czarnego charakteru wyste\u0328puja\u0328 najcze\u0328s\u0301ciej kapitalizm, przemys\u0142, nowoczesnos\u0301c\u0301 \u2013 to ona s\u0301cina drzewa, truje rzeki, emituje w powietrze chmury py\u0142u i traktuje z\u0307ywe oraz dzikie zwierze\u0328ta jak maszyny do produkcji mie\u0328sa, sko\u0301r i z\u0307elatyny. Golec i Czekalska sie\u0328gaja\u0328 jednak g\u0142e\u0328biej, pod podszewke\u0328 nowoczesnos\u0301ci. Cywilizacje\u0328, podobnie jak bo\u0301stwa, cz\u0142owiek tworzy na swo\u0301j obraz i podobien\u0301stwo; pod tym wzgle\u0328dem ro\u0301z\u0307nica mie\u0328dzy teokracja\u0328 i technokracja\u0328 istnieje tylko na poziomie symboliki. Przedmioty kultu, kto\u0301re artys\u0301ci gromadza\u0328 i z kto\u0301rych buduja\u0328 swoje instalacje, w s\u0301wiecie sztucznej inteligencji i inz\u0307ynierii genetycznej moga\u0328 wydawac\u0301 sie\u0328 anachroniczne i symbolicznie martwe, a w dodatku zapla\u0328tane w sprawe\u0328 s\u0301mierc\u0301 wielu istot. W didaskaliach Czekalska i Golec odnotowuja\u0328 liste\u0328 ofiar, kto\u0301re zosta\u0142y z\u0142oz\u0307one przy produkcji obecnych na wystawie artefakto\u0301w: s\u0142on\u0301, cielak, jedwabnik, ma\u0142z\u0307, sosna, da\u0328b. Artys\u0301ci nie przynosza\u0328 jednak tych przedmioto\u0301w do galerii, aby przedstawic\u0301 je jako dowody rzeczowe w sprawie mie\u0328dzygatunkowej przemocy, na kto\u0301rej ufundowane sa\u0328 nasza kultura, wyobraz\u0307enia i wierzenia. Czy potrzebujmy dowodo\u0301w z\u0307eby wskazac\u0301 sprawco\u0301w, skoro sami nimi jestes\u0301my? W wystawie Czekalskiej i Golca nie chodzi o sa\u0328d nad ludzkos\u0301cia\u0328, ani o s\u0301mierc\u0301. Przeciwnie, chodzi o z\u0307ycie, o oz\u0307ywienie martwych przedmioto\u0301w, przemiane\u0328 tych relikto\u0301w w relikwie, a nawet w maseczki, kto\u0301rymi chronimy sie\u0328 w czasie pandemii. Cz\u0142owiek \u2013 nawet artysta, nawet para artysto\u0301w \u2013 nie jest w stanie sam tego dokonac\u0301. Taka przemiana moz\u0307liwa jest tylko we wspo\u0301\u0142pracy z innymi, nieludzkimi istotami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n <\/p>\n Stach Szab\u0142owski<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"class_list":["post-3619","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wystawy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3619","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3619"}],"version-history":[{"count":43,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5747,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3619\/revisions\/5747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}