<\/p>\n
Tworzy\u0142a performance nie znaja\u0328c tego s\u0142owa. Tworzy\u0142a sztuke\u0328 feministyczna\u0328 nie wiedza\u0328c, co to jest. Tworzy\u0142a prace dzisiaj poro\u0301wnywane przez historyko\u0301w sztuki z dzie\u0142ami Any Mendiety, Hannah Wilke, Nancy Spero, Carolee Schneemann i VALIE EXPORT, ale wo\u0301wczas nie s\u0142ysza\u0142a jeszcze o tych artystkach. Galeria Monopol prezentuje pierwsza\u0328 w Polsce indywidualna\u0328 wystawe\u0328 niemieckiej artystki wizualnej, pisarki i aktywistki politycznej i spo\u0142ecznej \u2013 Gabriele Sto\u0308tzer.<\/p>\n
\u2014 Pochodze\u0328 z kraju, kto\u0301rego juz\u0307 nie ma \u2013 mo\u0301wi cze\u0328sto Gabriele Sto\u0308tzer, artystka, kto\u0301ra w latach 80-tych nalez\u0307a\u0142a do s\u0301rodowiska progresywnej sceny undergoundowej by\u0142ej Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Przyjaz\u0301ni\u0142a sie\u0328 m\u0142odymi punkami, nalez\u0307a\u0142a do sceny sk\u0142oterskiej, robi\u0142a sesje zdje\u0328ciowe i performance oraz subwersywne filmy eksperymentalne, zajmowa\u0142a sie\u0328 tez\u0307 tkanina\u0328, ceramika\u0328 i projektowaniem mody. Mo\u0301wi\u0142a i pisa\u0142a to, co mys\u0301li: wprost. Ca\u0142kiem duz\u0307o jak na kogos\u0301 kto wie, z\u0307e wszystko, co robi jest nielegalne i z\u0307e jest na celowniku Stasi.<\/p>\n
Wszystko zacze\u0328\u0142o sie\u0328 w 1976 roku od s\u0142ynnej fali protesto\u0301w przeciwko pozbawieniu obywatelstwa piosenkarza Wolfa Biermanna, kto\u0301rego teksty ostro krytykowa\u0142y rez\u0307im. Gabriele podpisa\u0142a sie\u0328 pod petycja\u0328 w jego obronie i to w\u0142as\u0301nie ten podpis kosztowa\u0142 ja\u0328 rok wie\u0328zienia, kto\u0301re zmieni\u0142o jej z\u0307ycie. Po odzyskaniu wolnos\u0301ci zacze\u0328\u0142a tworzyc\u0301. O ile wszyscy \u201epolityczni\u201d sami chcieli zostac\u0301 \u201eusunie\u0328ci\u201d na zacho\u0301d, Gabriele chcia\u0142a zostac\u0301. Prowadzi\u0142a alternatywna\u0328, a wie\u0328c jednoczes\u0301nie nielegalna\u0328 galerie\u0328 \u201eIm Flur\u201d (W korytarzu), nawia\u0328zywa\u0142a kontakty, budowa\u0142a nielegalne grupy artystyczne. To ponownie nie by\u0142o w smak w\u0142adzy: galerie\u0328 szybko zlikwidowano, a przeciwko Sto\u0308tzer wszcze\u0328to tajne poste\u0328powanie by ponownie ja\u0328 \u201eunieszkodliwic\u0301\u201d: tym razem na d\u0142uz\u0307ej. W tym celu nalez\u0307a\u0142o dopasowac\u0301 dzia\u0142ania artystyczne do kto\u0301regos\u0301 paragrafu kodeksu karnego. Ostatnie zdanie na dokumencie z tajnej rozprawy o jadowitym kryptonimie \u201eToksyna\u201d (ah, jak ona musia\u0142a im dzia\u0142ac\u0301 na nerwy!) brzmi: \u201eCelem… jest wypracowanie dowodo\u0301w zgodnie z paragrafem 106 KK\u201d (nagonka antypan\u0301stwowa). Gdy Gabriele poznaje m\u0142odego transwestyte\u0328, kto\u0301ry be\u0328dzie jej pozowa\u0142 jako model, jeszcze nie wie, z\u0307e ch\u0142opak jest pu\u0142apka\u0328 zastawiona\u0328 przez Stasi. Robi z nim serie\u0328 s\u0301wietnych crossdressingowych fotografii, ale doskonale wie, jakiej granicy nie moz\u0307e przekroczyc\u0301, aby nie narazic\u0301 ani siebie, ani jego. \u2212 Na z\u0307adnym ze zdje\u0328c\u0301 ch\u0142opak nie ma wzwodu, a wie\u0328c nie moz\u0307na mi by\u0142o zarzucic\u0301 pornografii. Oni bardzo chcieli mnie ponownie wsadzic\u0301, ale tym razem nic na mnie nie mogli znalez\u0301c\u0301 \u2013 wspomina. Dopiero po zjednoczeniu Niemiec dowie sie\u0328, z\u0307e ich znajomos\u0301c\u0301 by\u0142a zaaranz\u0307owana przez w\u0142adze\u0328.<\/p>\n
Choc\u0301 Gabriele nic nie wie o Mail Art uz\u0307ywa do dystrybucji swoich prac najlepszej doste\u0328pnej metody: poczty. Zdje\u0328cia z performanso\u0301w, kto\u0301re opatruje napisami wykonanymi piecza\u0328tka\u0328, wysy\u0142a do znajomych jako poczto\u0301wki. Na jednej z nich widac\u0301 re\u0328ce obejmuja\u0328ce piers\u0301: \u201eTakz\u0307e ten rok, jak kaz\u0307dy inny, rokiem kobiet\u201c; na innej widnieje napis: \u201ePigu\u0142ka jest za emancypacja\u0328, a tryper przeciwko\u201d lub \u201eJes\u0301li bycie lesbijka\u0328 oznacza spanie z kobietami, to wszyscy me\u0328z\u0307czyz\u0301ni sa\u0328 lesbijkami, a kobiety sa\u0328 homoseksualne\u201d. Swoimi pracami Sto\u0308tzer walczy\u0142a z dominuja\u0328cym w NRD obrazem i rola\u0328 kobiety. Nie by\u0142a s\u0301wiadoma, z\u0307e tworzy sztuke\u0328 feministyczna\u0328, by\u0142a tylko s\u0301wiadoma tego, jak waz\u0307na jest solidarnos\u0301c\u0301 kobiet pozwalaja\u0328ca na przez\u0307ycie, czego nauczy\u0142a sie\u0328 w celi z 22 innymi wie\u0328z\u0301niarkami. \u2212 Nigdy nie robi\u0142am ani sztuki kobiet, ani feminizmu, tylko dlatego, z\u0307e to by\u0142o modne. To, co robi\u0142am by\u0142o dla mnie egzystencjalne, by\u0142o forma\u0328 przetrwania. To by\u0142a po prostu sztuka \u2013 mo\u0301wi.<\/p>\n
Inaczej niz\u0307 w pozosta\u0142ych krajach bloku wschodniego niezalez\u0307ne s\u0301rodowisko artystyczne NRD by\u0142o niemal ca\u0142kowicie odizolowane od informacji o sztuce z Europy (zaro\u0301wno wschodniej jak i zachodniej) i ze s\u0301wiata. Sto\u0308tzer kierowa\u0142a sie\u0328 czysta\u0328 intuicja\u0328. Choc\u0301 nie zna\u0142a takich okres\u0301len\u0301 jak sztuka procesualna, praktyki partycypacyjne czy rzez\u0301ba spo\u0142eczna, najbardziej interesowa\u0142a ja\u0328 praktyka artystyczna bazuja\u0328ca na wspo\u0301\u0142pracy z innymi. Z punktu widzenia politycznego jednak, wszelkie dzia\u0142ania grupowe jak np. prowadzenie undergroundowej galerii czy zak\u0142adanie ugrupowan\u0301 artystycznych, by\u0142y szczego\u0301lnie podejrzane. Mimo to Sto\u0308tzer zak\u0142ada jedyna\u0328 wschodnioniemiecka\u0328 grupe\u0328 artystek \u201eEXTERAA XX\u201d nazwana\u0328 tak od symbolu kobiecego chromosomu. Po\u0301z\u0301niej, rok przed upadkiem muru grupa po\u0142a\u0328czy sie\u0328 z innymi organizacjami i zmieni sie\u0328 w inicjatywe\u0328 spo\u0142eczna\u0328 \u201eKobiety dla przemiany\u201d. Women Power be\u0328dzie mia\u0142 wtedy realne skutki polityczne: w grudniu 1989 roku pie\u0328c\u0301 jej cz\u0142onkin\u0301 \u2013 w tym Sto\u0308tzer \u2013 przemoca\u0328 wtargnie do centrali s\u0142uz\u0307by bezpieczen\u0301stwa w Erfurcie i zatrzyma masowe niszczenie akt Stasi przez jej by\u0142ych wspo\u0301\u0142pracowniko\u0301w.<\/p>\n
W publicznej s\u0301wiadomos\u0301ci artystka d\u0142ugo istnia\u0142a tylko jako aktywistka spo\u0142eczna (za dzia\u0142alnos\u0301c\u0301 polityczna\u0328 zosta\u0142a niedawno odznaczona Krzyz\u0307em Zas\u0142ug RFN przez Prezydenta Joachima Gaucka). Poza tym, kojarzona by\u0142a bardziej ze s\u0301rodowiskiem literackim, niz\u0307 artystycznym, wyda\u0142a takie ksia\u0328z\u0307ki jak \u201eBez Cugli\u201d (1989), \u201eKrusza\u0328ca sie\u0328 twierdza\u201d (2002) i inne. Dla jej sztuki nigdy nie by\u0142o dobrego czasu: albo za wczes\u0301nie, albo za po\u0301z\u0301no; Sto\u0308tzer zawsze la\u0328dowa\u0142a w jakiejs\u0301 szufladce, kto\u0301ra by\u0142a nie na miejscu. Do roku 1989 jej sztuka by\u0142a nielegalna, a po obaleniu muru sztuka ze wschodnich Niemiec nie by\u0142a juz\u0307 interesuja\u0328ca, wszyscy chcieli zapomniec\u0301 ten rozdzia\u0142 historii. Wtedy dowiedzia\u0142a sie\u0328, z\u0307e jest feministka\u0328, ale feminizm wo\u0301wczas jeszcze nikogo nie interesowa\u0142. Gdy juz\u0307 wolno jej by\u0142o publicznie wystawiac\u0301 us\u0142ysza\u0142a, z\u0307e lepiej, aby zosta\u0142a w undergroundzie, bo \u201ena legalu\u201d underground przestanie byc\u0301 szczery. Trzeba by\u0142o czekac\u0301 az\u0307 do duz\u0307ych zbiorowych wystaw jak \u201eRe:act feminism\u201d (Akademia Sztuk w Berlinie, 2008 i Instytut Sztuki Wyspa w Gdan\u0301sku, 2012) czy \u201eGender Check\u201d (MUMOK w Wiedniu, 2009 i warszawska Zache\u0328ta, 2010). Od tego czasu Gabriele Sto\u0308tzer jest postrzegana takz\u0307e jako artystka wizualna. Rozpocze\u0328ty przed dekada\u0328 proces odkrywania, programowo i umys\u0301lnie wypartej ze s\u0301wiadomos\u0301ci i z historii sztuki two\u0301rczos\u0301ci radykalnych artystek by\u0142ego NRD trwa nadal i byc\u0301 moz\u0307e w\u0142as\u0301nie teraz nadchodzi moment na rewizje\u0328 oraz uznanie. Obok takiej wystawy jak \u201ePowstanie Medey. Artystki radykalne za z\u0307elazna\u0328 kurtyna\u0328\u201d w Drez\u0301nie (2018), prace i ogromne archiwum Gabriele Sto\u0308tzer pokaza\u0142a ostatnio Galeria Sztuki wspo\u0301\u0142czesnej w Lipsku, zas\u0301 jej filmy Super 8 by\u0142y prezentowane na niedawnym Berlinale (2020).<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n
Wystawa w Galerii Monopol koncentruje sie\u0328 na tych aspektach two\u0301rczos\u0301ci Sto\u0308tzer, kto\u0301re mimo braku bezpos\u0301rednich kontakto\u0301w sa\u0328 zaskakuja\u0328co bliskie pracom wielu polskich artysto\u0301w i artystek awangardowych lat 70. i 80. XX wieku. Walka z totalitarnym rez\u0307imem i historyczno-spo\u0142eczne okolicznos\u0301ci, w jakich dzie\u0142a te powsta\u0142y sprawiaja\u0328, z\u0307e to w\u0142as\u0301nie polska publicznos\u0301c\u0301 zrozumie je intuicyjnie, bez potrzeby szczego\u0301\u0142owego wyjas\u0301niania. Co wie\u0328cej, nie tylko historyczny kontekst, ale i aktualne tematy spo\u0142eczne takie jak ruch w obronie praw spo\u0142ecznos\u0301ci LGBTQIAP+ i praw kobiet, sprawiaja\u0328, z\u0307e sztuka Gabriele Sto\u0308tzer ponownie nabiera aktualnos\u0301ci i s\u0301wiez\u0307os\u0301ci. Na wystawie prezentowane sa\u0328 prace fotograficzne, filmowe, dokumentacje performanso\u0301w oraz tkaniny.<\/p>\n<\/div>\n
Monika Branicka<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"class_list":["post-4331","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wystawy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4331","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4331"}],"version-history":[{"count":72,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4331\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6788,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4331\/revisions\/6788"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4331"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4331"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}