Notatki o przyrodzie niewidzialnej<\/i><\/p>\n
Milczenie nie jest w przyrodzie stanem wyj\u0105tkowym. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 proces\u00f3w, kt\u00f3re podtrzymuj\u0105 przej\u015bcie od materii nieo\u017cywionej do \u017cycia, przebiega bezg\u0142o\u015bnie: fotosynteza w tkankach li\u015bcia, ruchy w\u00f3d gruntowych, nocna migracja zwierz\u0105t wzd\u0142u\u017c niedost\u0119pnych g\u0119stwin, powolne zarastanie porzuconych skarp i nieu\u017cytk\u00f3w. Wci\u0105\u017c si\u0119 to dzieje, je\u015bli tylko ma szans\u0119 zaistnie\u0107. Z perspektywy istnienia \u017cycia cisza nie oznacza braku zdarze\u0144, lecz jedynie brak odbiorcy, kt\u00f3ry natychmiast prze\u0142o\u017cy\u0142by te zdarzenia na w\u0142asny j\u0119zyk. Milczenie to margines, w kt\u00f3rym powstawanie i zanikanie form odbywa si\u0119 bez po\u015brednictwa opowie\u015bci. Tam, gdzie cz\u0142owiek jest nieobecny \u2013 fizycznie lub percepcyjnie \u2013 procesy ekologiczne wci\u0105\u017c zachowuj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny rytm: dobowy, sezonowy, sukcesyjny. Rytm d\u0142ugo\u015bci nocy, wilgoci unosz\u0105cej si\u0119 nad wod\u0105, ciep\u0142a ukrytego w glebie, podmuch\u00f3w wiatru przechodz\u0105cego przez \u017ad\u017ab\u0142a. W tle naszych dzia\u0142a\u0144 nieustannie rozgrywa si\u0119 to, co mo\u017cna by nazwa\u0107 przyrod\u0105 niewidzialn\u0105: nie dlatego, \u017ce ukryt\u0105, ale dlatego, \u017ce nie skierowan\u0105 do nas.<\/p>\n
Ale jest w tym pewien paradoks. Pr\u00f3ba uchwycenia tego, co dzieje si\u0119 poza nami, zawsze pozostaje ludzk\u0105 pr\u00f3b\u0105. Widzimy to, co pada na siatk\u00f3wk\u0119, co rejestruje matryca, co odbija si\u0119 w wodzie. \u015awiat\u0142o \u0142amane w parze wodnej nad bagnem, geometria badyli wychylaj\u0105cych si\u0119 z wody, szczotki p\u0119d\u00f3w \u2013 wszystko to trafia do nas jako obraz, a \u00a0przecie\u017c przedtem i zawsze trwa jako rzecz sama w sobie, niezale\u017cnie. Nieoznaczono\u015b\u0107 tego, co ro\u015bnie bez naszego uczestnictwa, nie jest problemem do rozwi\u0105zania. Jest sposobem istnienia \u2013 wielo\u015b\u0107 form wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych bez porz\u0105dku, bez nazwy, bez hierarchii.<\/p>\n
Prace Micha\u0142a \u0141uczaka i Rafa\u0142a Wilka prowadz\u0105 w\u0142a\u015bnie tam \u2013 do miejsc, gdzie patrzenie wymaga zgody na to, \u017ce nie wszystko da si\u0119 obj\u0105\u0107, nazwa\u0107, zrozumie\u0107.<\/p>\n
Nad Wis\u0142\u0105 noc\u0105, kiedy ludzkie oko przestaje dzia\u0142a\u0107, nie ma romantycznej dziko\u015bci. Jest chaos cofaj\u0105cej si\u0119 wody, rozmazuj\u0105cy granice mi\u0119dzy tym, co powietrza, a tym, co ju\u017c osadza si\u0119 na ziemi. S\u0105 te\u017c zwierz\u0119ta. Nie pozuj\u0105, nie reprezentuj\u0105 niczego poza sob\u0105. Ujawniaj\u0105 si\u0119, gdy w tle \u015bwiat\u0142a miasta odbijaj\u0105 si\u0119 w wodzie, a w mroku linia zabudowy staje si\u0119 ledwo widoczna. To nie przyroda oddzielona od cz\u0142owieka \u2013 to przyroda, kt\u00f3ra funkcjonuje obok, w szczelinie mi\u0119dzy dniem a noc\u0105, mi\u0119dzy tym, co kontrolowane, a tym, co samo si\u0119 dzieje, bo dzia\u0142o si\u0119 przecie\u017c zawsze.<\/p>\n
Jest tam g\u0119stwina ga\u0142\u0119zi \u2013 suche, spl\u0105tane, tworz\u0105ce nieczytelny rysunek na tle mroku. Przed ga\u0142\u0119ziami mrok i za nimi mrok.<\/p>\n
W bagnach, w zaro\u015blach przy wodzie, na kraw\u0119dziach, gdzie ziemia staje si\u0119 b\u0142otem, a b\u0142oto wod\u0105, jest inna jako\u015b\u0107 ciszy \u2013 nie z nieobecno\u015bci, ale z przyt\u0142aczaj\u0105cej obecno\u015bci.<\/p>\n
Patrz\u0119 na te miejsca jak kto\u015b, kto wszed\u0142 w sam \u015brodek i nie wie, gdzie postawi\u0107 stop\u0119, bo ka\u017cda powierzchnia jest \u017cywa. Brak horyzontu, brak nieba, brak punktu odniesienia. Tu wszystko ro\u015bnie z intensywno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra przekracza nasze mo\u017cliwo\u015bci obj\u0119cia obrazu my\u015bl\u0105. Ka\u017cda \u0142odyga ma swoj\u0105 geometri\u0119 \u2013 s\u0105 p\u0119dy ostre, kolczaste, wyprostowane; s\u0105 \u017ad\u017ab\u0142a spr\u0119\u017cyste, ugi\u0119te pod w\u0142asnym ci\u0119\u017carem; s\u0105 ga\u0142\u0119zie, kt\u00f3re wyrastaj\u0105 w sploty tak g\u0119ste, \u017ce tworz\u0105 nierozwi\u0105zywalne sup\u0142y.<\/p>\n
\u015awiat\u0142o pada na te formy i nie porz\u0105dkuje ich. Pada na mokr\u0105 glin\u0119 i odbija si\u0119 w rozb\u0142yskach. \u0141amie si\u0119 w drobinkach \u015bwiate\u0142 po\u0142yskuj\u0105cych w parze wodnej, unosz\u0105cej si\u0119 nad mokrad\u0142em \u2013 w mgle, stanie niemal po\u015brednim mi\u0119dzy wod\u0105 a powietrzem. Pada bocznie na \u0142odygi i wydobywa ich kolor i charakter \u2013 ciemnozielone ugi\u0119cia, w kt\u00f3rych wida\u0107, jak bardzo s\u0105 przepe\u0142nione sokiem, metabolizmem, \u017cyciem w jego najbardziej podstawowej, nieestetycznej formie. S\u0105 one w rysunkach utrwalonego lata, kiedy w rozproszonych \u015bwiat\u0142ach, przes\u0105czone wod\u0105, budowa\u0142y swoje \u017ad\u017ab\u0142a, wype\u0142nia\u0142y materi\u0105 li\u015bcie, uk\u0142ada\u0142y\u00a0<\/span>w glebie w wielokrotnych podzia\u0142ach drobne korzenie. Niebo wchodzi do wody, ale nie jako odbicie, raczej jako strefa, kt\u00f3ra nak\u0142ada si\u0119 na to, co w g\u0142\u0119bi. Gleba zatopiona w wodzie, chmury nad wod\u0105, powietrze nasycone wilgoci\u0105 \u2013 wszystko to wsp\u00f3\u0142istnieje w jednym obrazie, bez podzia\u0142u na warstwy.<\/p>\n Ro\u015bliny nie stoj\u0105 w spokojnym szeregu. Ka\u017cda ro\u015bnie w swoj\u0105 stron\u0119, szukaj\u0105c \u015bwiat\u0142a i przestrzeni. P\u0119dy krzy\u017cuj\u0105 si\u0119, zachodz\u0105 na siebie, podpieraj\u0105c albo d\u0142awi\u0105c nawzajem. S\u0105 baldachy suchych kwiatostan\u00f3w \u2013 szkielety dawnego kwitnienia. S\u0105 k\u0119py trawy tak g\u0119ste, \u017ce \u015bwiat\u0142o nie przenika do \u015brodka, tylko \u015blizga si\u0119 po zewn\u0119trznych \u017ad\u017ab\u0142ach. To, co widz\u0119, nie daje si\u0119 uchwyci\u0107 jednym gestem. Jest tu szale\u0144stwo wielo\u015bci \u2013 form, kt\u00f3re nie prosz\u0105 o nazw\u0119, lecz k\u0142\u0119bi\u0105 si\u0119 jedno obok drugiego, jedno na drugim, w permanentnym stanie wzrostu i rozk\u0142adu jednocze\u015bnie.<\/p>\n Korzenie wrastaj\u0105 w gleb\u0119. Woda przenika przez warstwy torfu. Zwierz\u0119ta nocne wy\u0142a\u017c\u0105 z w\u0142asnych nor. Z wolna osad opada na dno. Ugina si\u0119 \u0142odyga pod ci\u0119\u017carem t\u0119\u017cej\u0105cej wilgoci. Wszystko to dzieje si\u0119 bez przerwy \u2013 niedaleko st\u0105d, ju\u017c zaraz, kiedy zgasn\u0105 \u015bwiat\u0142a galerii i zamkn\u0105 si\u0119 drzwi na klucz.<\/p>\n Urszula Zaj\u0105czkowska<\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"class_list":["post-7477","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7477"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7499,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7477\/revisions\/7499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/galeriamonopol.pl\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}