Maria Pinińska-Bereś

(ur. 1931 r., zm. 1999 r.)

 

W latach 1950–1956 studiowała na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowni Xawerego Dunikowskiego. Od 1979 roku była członkiem Grupy Krakowskiej. W 1983 roku brała udział w 17. Międzynarodowym Biennale w Sao Paulo.
Pierwsze, figuratywne prace powstawały pod wpływem profesora Dunikowskiego, ale zdradzały już próby poszukiwania własnego stylu. W rzeźbie „Narodziny” z 1958 roku po raz pierwszy pojawił się kolor różowy, charakterystyczny dla późniejszej twórczości artystki. Na początku lat 60. Pinińska-Bereś zaczęła skłaniać się ku formom bardziej abstrakcyjnym. Rzeźby z cyklu „Rotundy” to ciężkie betonowe figury odwołujące się do architektury romańskiej, ustawione jednak na miękkich podstawach wykonanych z tkaniny, która wkrótce stanie się jednym z podstawowych materiałów wykorzystywanych przez artystkę.
Z kolei w pracy „Dama z ptaszkiem” z 1960 w pełni objawia się zainteresowanie figurą kobiety jako głównym tematem sztuki Pinińskiej-Bereś. Pomimo pewnego dystansu samej artystki do sztuki feministycznej uznaje się ją za jedną prekursorek i najważniejszych przedstawicielek tego nurtu w Polsce. W latach 1966–67 powstały “Gorsety” z masy papierowej odwołujące się do wizerunku kobiety kreowanego na potrzeby męskiego pożądania. Cykl „Psychomebelki”, które artystka tworzyła od 1968 roku, to krytyka społecznych ról kobiety, potraktowana ironicznie, choć z dużą dozą czułości i nie pozbawiona erotyzmu.
Około połowy lat 70. Maria Pinińska-Bereś skupiła się na konstruowaniu prac z, tak charakterystycznych dla całej jej późniejszej twórczości, miękkich, obłych i delikatnych form. Używała gąbki obszytej materiałem, pikowanych tkanin, poduszek, których „kobiecą” delikatność podkreślała różowa i biała kolorystyka.
Całości dopełniały poetyckie tytuły stanowiące integralną częsć rzeźb: „Rejs przez morza i oceany dookoła stołu”, „Gotowalnia Ledy”, „Pomazany Niebem”, „Przejście przez kołdrę”.
W 1971 artystka zapoczatkowała kolejny cykl prac „Egzystencjaria”, będący bardzo osobistą wypowiedzią na tematy dotyczące miłości, macierzyństwa, ale też agresji. Począwszy od połowy lat 80. Maria Pinińska-Bereś w oryginalny sposób podejmowała też dialog z historią sztuki. Tworzyła prace zainspirowane takimi dziełami jak „Król i królowa” Henry’ego Moore’a, „Płonąca żyrafa” Salvadora Dali czy „Infantki” Velazqueza. Obok rzeźb-asamblaży realizowała też kameralne akcje odbywające się w plenerze („List-latawiec”, „Sztandar autorski”, „Żywy róż”) i przestrzeniach galerii („Pranie I”, „Tylko miotła”, „Kobieta z drabiną“, „Działania na przyrządy kuchenne”). Do wcześniejszych „Psychomebelków” nawiązała w latach 90. cyklem „Okna” wypełniając stare ramy okienne miękkimi, organicznymi formami.
Artystka nie doczekała się poważnej, retrospektywnej wystawy za życia. Zmarła w trakcie jej przygotowywania (GSW „Bunkier Sztuki” w Krakowie, Galeria Bielska w Bielsku-Białej, Galeria Miejska Arsenał w Poznaniu)
Prace Pinińskiej-Bereś znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Warszawie, w Muzeum Śląskim w Katowicach, Muzeum Sztuki w Łodzi, Zachęty, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, w Muzeum w Bochum oraz kolekcjach prywatnych.

 

Wystawy Marii Pinińskiej-Bereś w Galerii Monopol:

1. Maria Pinińska-Bereś i Jerzy Bereś
2. Performerka